Ebced hesaplama

Bu sayfadaki hesaplayıcılar adınızı önce Arap harfleriyle yazar, ardından ebcedin bilinen bütün hesaplarını uygular: ebced-i kebîr, sağîr ve ekber değerleri, Mağribî sıraya göre değer, basamak kökü, yıldızname ile isim burcu ve unsuru, iki ismin uyumu, tarih düşürme ile hicri yıl karşılığı, değere en yakın esma ve vefk kareleri.

Türkçe adların Arap harfleriyle yazımı tek biçimli değildir; sık kullanılan adlar Osmanlıca yazımlarıyla bir sözlükten gelir, sözlükte olmayan adlar ise kurallarla tahmin edilir ve tahmini olduğu belirtilir. Yazımı ekrandaki harf klavyesiyle düzeltebilir ya da adınızı doğrudan Arap harfleriyle girebilirsiniz.

Ebced nedir?

Ebced, Sami alfabelerinin eski harf sırasına dayanan bir sayı sistemidir. Arapça, harflerini bugün kullanılan sözlük sırasından önce Fenike ve Aramice'den gelen bu eski sırayla dizer ve her harfe sırasına göre bir değer verir: ilk dokuz harf birleri, sonraki dokuz harf onları, sonraki dokuz harf yüzleri gösterir, son harf olan gayın ise bindir.

Adını ilk dört harfin okunuşundan alan ebced (elif, be, cim, dal), Hint–Arap rakamları yaygınlaşmadan önce matematik ve astronomi tablolarında sayı yazmak için kullanıldı. Daha sonra harflerin sayı değerleri edebiyatta, tarih düşürmede ve tasavvufi yorumlarda da kullanılmaya başlandı. Bugün en çok isimlerin ebced değerini bulmak ve tarih düşürmeyi okumak için başvurulan bir yöntemdir.

Ebced sırası ve harflerin değerleri

Harfler, akılda kalsın diye sekiz kelimeye bölünerek ezberlenir: ebced (elif 1, be 2, cim 3, dal 4), hevvez (he 5, vav 6, ze 7), huttî (ha 8, tı 9, ye 10), kelemen (kef 20, lam 30, mim 40, nun 50), sa'fes (sin 60, ayın 70, fe 80, sad 90), karaşet (kaf 100, rı 200, şın 300, te 400), sehaz (se 500, hı 600, zel 700) ve dazığ (dad 800, zı 900, gayın 1000).

Farsçaya özgü pe, çim, je ve gef harflerinin ayrı bir değeri yoktur; ebcedde benzerleri olan be, cim, ze ve kef gibi sayılır. Hemzeli yazımlar elif ya da ye ile, Arapçadaki yuvarlak te (ta-i merbuta) ise genellikle he ile sayılır. Ta-i merbutanın te (400) sayıldığı kullanımlar da vardır; tarih düşürmede şairin hangisini kastettiği bağlamdan anlaşılır.

Ebced türleri: kebîr, sağîr, ekber ve Mağribî

Ebced-i kebîr, harflerin yukarıdaki değerleriyle yapılan temel hesaptır; bir isim ya da sözün ebced değeri denince bu kastedilir. Ebced-i sağîr, kebîr değerinin 12'ye bölümünden kalandır; kalan sıfırsa 12 alınır. Halk arasında yıldızname hesabı da bu kalana dayanır.

Ebced-i ekber, her harfin yerine o harfin Arapça yazılmış adının değerini koyar: elif (الف) 111, be (با) 3, cim (جیم) 53 gibi. Böylece aynı isim çok daha büyük bir değer verir. Mağribî ebced ise Kuzey Afrika ve Endülüs'te kullanılan sıradır; bu sırada sad 60, dad 90, sin 300, zı 800, gayın 900 ve şın 1000 sayılır, diğer harfler aynıdır.

Sayfadaki basamak kökü ise ebced değerinin rakamları tek basamak kalana kadar toplanarak bulunur; bu sayı numerolojideki sayı anlamlarıyla karşılaştırılabilir.

Türkçe isimler Arap harfleriyle nasıl yazılır?

Ebced hesabı Arap harfleriyle yapıldığı için Latin harfli bir adın önce Osmanlıca yazılması gerekir. Arapça kökenli adların yerleşik bir yazımı vardır: Mehmet محمد (92), Ahmet احمد (53), Ayşe عایشه (386), Fatma فاطمه (135) gibi. Bu yazımlarda kısa ünlüler çoğu zaman yazılmaz, aynı ses farklı harflerle karşılanabilir: h sesi he, ha ya da hı; s sesi sin, sad ya da se; z sesi ze, zel, dad ya da zı olabilir.

Türkçe kökenli adlarda Osmanlı imlası ünlü uyumuna bakar: kalın ünlülü kelimelerde k kaf, t tı, s sad, g gayın; ince ünlülü kelimelerde k kef, t te, s sin olarak yazılır. Sayfa sözlükte bulunmayan adları bu kurallarla yazar ve sonucu tahmini olarak işaretler. Ailenizde kullanılan bir yazım varsa harf klavyesiyle düzeltip yeniden hesaplayabilirsiniz.

Tarih düşürme

Tarih düşürme, bir olayın yılını ebced değeri o yıla eşit olan bir söz ya da dizeyle anlatma sanatıdır. Osmanlı şairleri cami, çeşme ve saray kitabelerine, doğum ve ölüm yıllarına tarih düşürmüştür. Sözün harfleri toplandığında genellikle hicri yıl bulunur.

En bilinen örneklerden biri İstanbul'un fethi için söylenen «Belde-i tayyibe» (بلدة طيبة) sözüdür: ta-i merbutalar te (400) sayıldığında toplam 857 eder; hicri 857 yılı miladi 1453'e denk gelir. Sayfadaki tarih düşürme hesaplayıcısı bir sözün değerini bulur, bunu hicri yıl kabul edip miladi karşılığını verir; tersine, bir miladi yılın hangi hicri yıllara düştüğünü ve bu sayıların ebced harfleriyle yazılışını da gösterir.

Yıldızname ve isim burcu

Halk arasında yıldızname denen hesapta kişinin adının ve annesinin adının ebced değerleri toplanır, toplam 12'ye bölünür ve kalan bir burca karşılık gelir: 1 Hamel (Koç), 2 Sevr (Boğa), 3 Cevzâ (İkizler), 4 Seretân (Yengeç), 5 Esed (Aslan), 6 Sünbüle (Başak), 7 Mîzân (Terazi), 8 Akreb (Akrep), 9 Kavs (Yay), 10 Cedy (Oğlak), 11 Delv (Kova), kalan yoksa Hût (Balık). Toplamın 4'e bölümünden kalan da unsuru verir: 1 ateş, 2 toprak, 3 hava, kalan yoksa su.

Bu «isim burcu», doğum tarihine göre belirlenen Güneş burcuyla aynı şey değildir; gökyüzüne bakılarak değil, harflerin sayı değerleriyle bulunur. İki kişinin isim burçları ve unsurları karşılaştırılarak yapılan isim uyumu hesabı da aynı geleneğe dayanır. Bu hesapları kültürel bir miras olarak okumak, hayatınızla ilgili kararları onlara bırakmamak en doğrusudur.

Esma ve vefk geleneği

Ebced geleneğinde kişinin isim değerine eşit ya da yakın değerdeki esmâ-i hüsnâ, yani Allah'ın güzel isimlerinden biri o kişiyle ilişkilendirilir ve bu esmanın isim değeri kadar okunması tavsiye edilir. Sayfa, isim değerinize eşit esmayı, yoksa en yakın üç esmayı ebced değerleriyle gösterir; bu, dini bir hüküm değil, geleneğin bir uygulamasıdır.

Vefk ise bir sayının satır, sütun ve köşegen toplamı olarak yerleştirildiği sayı karesidir; matematikte sihirli kare diye bilinir. 3×3 kare (müselles) yalnızca 3'e bölünebilen ve 15'ten büyük toplamlar için tam kurulabilir, 4×4 kare (murabba) ise 34 ve üzerindeki her toplam için kurulabilir. Sayfa iki kareyi de isim değerinize göre hesaplar.

Sık sorulan sorular